Kultura

Kulturę miasta Biłgoraja i jego okolic należy rozpatrywać w kontekście historyczno - społecznym i ekonomicznym. Puszczański charakter regionu powodował w przeszłości pewną izolację kulturową i zapóźnienie cywilizacyjne.
Z drugiej jednak strony kraina ta, położona na wschodnich rubieżach Polski to oddziaływanie różnych kultur i narodowości: kultury śródziemnomorskiej i ruskiej. Spotkały się tu różne narodowości: Polacy, Ukraińcy, Żydzi, Tatarzy, Węgrzy, Turcy. Refleksem tego jest dzisiejsza obecność nazwisk Turczyn, Węgrzyn, Wołoszyn.
W przeszłości na terenach tych głównym źródłem utrzymania było rolnictwo.
Biłgoraj i jego najbliższa okolica to wyjątkowo liche gleby. Istniała więc konieczność szukania innych źródeł utrzymania. W Biłgoraju było to sitarstwo. Z rzemiosła tego miasto znane było nie tylko w Polsce, ale także poza jego granicami.
Biłgorajskie jako region zachowało pewne odrębności kulturowe.
Antropolodzy kultury zwracają uwagę na archaiczność i odrębność ludowego stroju biłgorajskiego. Strój ten - geometryczny i jednobarwny, podobno doskonały kompozycyjnie, uznawany jest za najciekawszy w Słowiańszczyźnie. Z kolei strój mieszczański, tworzony z materiałów nabywanych poza granicami Polski w czasie wędrówek handlowych sitarzy, ma charakter, rzec można, eklektyczny, ponadnarodowy.
Umiejętność wykorzystania miejscowego surowca jakim było drewno, stworzyła warunki do wykorzystania go jako tworzywa w ludowej rzeźbie. Reprodukcje rzeźb Pawła Bienia i Mikołaja Gumieli można znaleźć w katalogach i albumach wydawanych przez UNESCO.
Bogato zdobione są kapliczki i krzyże przydrożne, także z zastosowaniem kutych elementów metalowych.
Muzykolodzy podkreślają uzdolnienia muzyczne regionu. W przeszłości melodyka biłgorajskich pieśni ludowych zbliżona była do żniwnych pieśni hiszpańskich (!). Skąd te podobieństwa - wymaga to dociekań.
Jeśli jeszcze do tego dodać fakt, że elementy stroju ludowego przypominają stroje kobiet Bliskiego Wschodu zdumienie nasze rośnie. Z jednej więc strony izolacja, niedostępność terenu, z drugiej - podatność na wpływy, otwarcie na świat zewnętrzny, często bardzo odległy.
Francuz znający rolę maguis i pojęcie ressistance w historii swego narodu bez trudu zrozumie, że owo położenie miasta sprzyjało siłą rzeczy rozwojowi ruchu oporu. W niedalekiej odległości od Biłgoraja rozegrała się największa bitwa partyzancka w Polsce - samo zaś miasto zostało zniszczone przez okupanta niemieckiego w około 85 %. Z powiatu biłgorajskiego zginęło ok. 10 tys. Polaków i ok. 13 tys. Żydów. Całkowitemu zniszczeniu uległo ponad 9 tys. gospodarstw; łącznie straty materialne szacuje się na ok. 33 mln dolarów.

Pierwszym budynkiem wznoszonym społecznie, niejako z potrzeby serca, był Dom Ludowy, obecnie siedziba Biłgorajskiego Centrum Kultury.
Współczesny Biłgoraj w dziedzinie kultury ma spore dokonania. Działają tu: Biłgorajskie Centrum Kultury, Młodzieżowy Dom Kultury, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna z filiami, kino, muzeum regionalne, lokalny dwutygodnik, "Tanew" , Zespół Tańca Ludowego "Tanew" Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia, nadawane są programy telewizji kablowej. Na miarę możliwości działalność tych placówek wspierana jest finansowo przez samorząd lokalny

Z miasta naszego wyszli w świat laureat literackiej nagrody Nobla Isaac Bashevis Singer i mieszkający do śmierci w roku 1996 w Londynie europejskiej sławy malarz Stefan Knapp oraz aktor i malarz Stefan Szmidt. W przeszłości miasto odwiedzały wybitne osobistości polskiego życia politycznego i artstycznego, min. ks. Józef Poniatowski, walczący u boku Napoleona Bonaparte i twórca legionów gen. Jan Henryk Dąbrowski poeci: biskup Ignacy Krasicki, Cyprian Godebski i Kajetan Koźmian.